Ase Onchonugwa.
Inkagerete Shefffield mbuya ekoirete. Engaki enke yaetire, Ongoncho na Iko inkogamba barenge ase esimi igoro ya Idah. Iko akainyora buna amatacho a ng’ora naende amating’u a tata akaigwekanire ase obokiriru bw’obotuko; mbono nayainyore ase esekererio.
Bwango iga inainyora buna amagima aito arenge ime ya Idah; omoyega bw’Esuguku, enyomba eichire cha, chituka chinenechinene, ebibwekaine, emegano, abasani b’eamate korwa Ekerisia, amo n’emisa y’omwaka omoyia ase omosasiroti agosesenia kera eamate ase ekanisa – ebi bionsi nigo bikogera amariga abarabara ase ebioge biane korende tari gotonya inse nonya nabo. Okoinyora oko gokagera inkarika na goaka echaba chiboemu chiane omonyene, Adios to Those We Call Friends and Cheers to New Memories, n’omong’uso chiboemu echi chiabete n’oro gekang’oondokia. Omokubio oyomo emogoroba endosu, inkasoa Twitter erio inkarora ekeorokererio gi’ensara, Caine Prize Twitter yasangire chiboemu chiane na gochiroka Beautiful. Inche Onchonugwa, tinchieti koegena. Inkarigereria omobaro bw’abatunyani erio koenekia, na ekeene nabwo barenge. Goika rero iga, ekio nakio kiabeire ekemore ki’oboeto bwane bw’oboriki. Bwango iga inarika eboemu ende naende igoro ya Idah. Nabo oraborie egento kere ki’engencho igoro y’agachie karia agake. Egesenche korwa ase eboemu yane inkoiraneria kere eke: “inaki indatige aase agachete chimbaratero chi’oboeto bw’ebiinyorio, ebio inkoinyora ase obwanchani?” Asende inche, inka negento ki’ebirengererio na tari aase gete. N’aye noinyorete ebirengererio ebi? Idah nekerecha kegendererete gosira na koeabusa ekenyene korwa ase abamenyi. Kera omwaka, omorindo bw’okogasa mono nigo ogosokia amasio amanyekaine korende tori koyairania naende.
Tinchieti gokagera kende ekero tata atachete ase omochango bw’esukuru ase omotienyi bw’Esagati omwaka 2017. Amaiso ane y’bororo agatogoria gochia bara, are n’ogosemeria goakia riso egari yaye nyaibu. Oko nigo kwarenge ogosemeria ogosa. Naende nabo yarenge egento ki’ogokumia ng’a tachieti gocha nonya kera engaki ogachire. Ritang’ani, nigo nakagerete buna neribaga atabwate. Esagati 2017 nabo yabwate amange konya intaraigorera. Nigo twarenge gochena esukuru nyuma y’ogokora amatemwa, tokoearigania ase ogotera gwaito gw’Esuguku amo n’omotimoko. Ensemo yane nokoaroria ebisabo bi’omoko omweng’e. Kero kende tinakiagete buya gose kero kende egesabo keria nigo kiarenge egekong’u ase omoro one; ekero nakeagete, kegaekumba na kondindokera ase obosio igoro. Gekang’aka ase eriso riane ria komosi na gontiga n’obororo obonge. Eriso rikabarira burure. Inkaegwa ribaga kogenda inka.
Konachia goika inka, inkamanya ng’a tata nomorwaire. Buna naika inka iga, inkateebigwa ng’a ninganeirie gochia esabari. Inkachoka chianga inke igo echio naikerete erio inkagenda Lokoja. Inkaika Lokoja erinde inkarora omobere omoreu igoro y’egetanda kia nyagitari. Engaki y’omoerio arenge omorwaire iga nekero abwate omochando moke bw’ogotina amato. Inkaeigwa intari na nguru, n’ekeene kende tikeri narenge gokora gotatiga gosaba. Timanyeti naseki intari konyara korera, kero kende nogosusurwa gwa Saint Kizito kwambekire amagandi, gose kero kende n’obogotu. Oborwaire obo nigo bwacharogete korwa ase ekimo ekemo ki’omobere oye gochia ekende. Egento ki’ogokumia ase okoba okuya kw’omobere o tata nkeria ng’a nigo are buya ekero ekemo na abwoabwo kare bobe: nabo arenge buya engaki y’ogosiekerwa gwa Korona nyuma inche amo na Onchomini totaragenda Abuja korende nyuma totaracha gochengera Esuguku. Inkamorora kagotaarera chinyimbo. Oborwaire obo bwantigire ase obwoba bw’ekero ase ekero; engaki nere ekero baba andangeretie n’ase engaki entang’ani ase obogima bwane, inkaoboa ng’a nabo erabe ringa’ana ribe. Obotoereru bw’eriogi riaye bogakora enkoro yane goaka bwango mono.
Ngaki ende nigo inkwooboa buna amagima aito arenge gocha koba onye tata atarenge omonto oangete ogoonchoreria. Ekero ase ekero nigo inkoigwa ng’a nanyorete emeremo yarenge gocha komoruisia Idah komoira Abuja, korende akaanga emeremo eria. Nigo inkoeboria boire ekiagerete akaanga. Ninki aroche aroro ekio intwe totaroche? Inee, nabasani baye, ebiinyorio, gose nobwoba? Inkorengereria nomwoochogano bw’ebi bionsi. Onye tokinera Lagos gose Abuja, amagima aito nabo arenge gocha koba amaya ake, gose nabo twarenge gocha konyora amabaga y’emeremo na titwarenge gosebererekana kera aase ase orogongo orogima amo n’ense yonsi.
Inche bono nigo inga nyakong’anyang’anya, otari gokung’ia aase, kera engaki okonyora enka chinsinyo aoao n’abanto aoao. Inkorengereria nesegi y’ebirengererio, gotema koba mamincha ya tata. Bono tindi kogechigwa igoro y’ogokinera ime ya Idah.Nigo ingotuba ebiinyorio ebi na gosemeria ayagocha. Abasani bane bande tibamanyeti buna ebibwekaine bikororekana; nigo kere egento ki’ogosekia asengencho intwaroche ebibwekane kera engaki y’emeyega ime ya Idah. Nonya ase omochie ime, bande tibamanyeti mange igoro yechimbwa chi’orogongo chia Igala. Inkorengereria Idah inchatoete ribaga erio. Ense inkonya gwoonchoreria ere goetera ase ebioma bi’ekerero bi’okonyorera amang’ana; teri na ngencho aase okorwa korende aase ogochia. Ase inde inche, Idah teri inka bono korende ekegancha ki’ebiinyorio. Inyigwete ng’a nembwenerete korika igoro y’aase aria, abanto, chimbwa chi’okoenaria chi’orogongo, obotooereru bw’aroro. Mariko taiyo gose nonya mboemu erikire igoro y’aase aria. Nigo ingosaba ng’a rituko erimo ense nerore aase aya goetera amaiso ane amo n’aria y’abariki amariko nechiboemu bande ba Igala.
Ekero nasomete ase engaki entang’ani Purple Hibiscus omwaka o 2014, inkarora ise Kambiri ime ya tata, gotatiga ere tarenge oy’ogochanda onde. Nabo abwekaine abagaka abange Abakatoriki abwo imanyete – baerwete ekerage ase ekanisa. Titwaancheire gochia kanisa chinde chionsi gose koegera maegerio abo. Ekero baba achiete koegera amaegerio a Living Faith, intwe titwarenge gochiao. Ning’inyorete engaki eyemo y’omotimoko bw’esukuru, omotienyi o Tureti ya Kebaki ekero Holy Family Nursery/Primary School amo na St. Boniface barenge korobereria amaegerio y’omotimoko. Tata akaamereria ng’a ing’ende Saint Boniface asengencho nere orenge omonyakerogo bw’abakundekane, korende inkarora ng’a mbuya ing’ende Holy Family ekiagera abasani bane bonsi nao bagachire. Ekambetereria imorikere rirube, komoteebia egikiagerete inkarora ng’a nembwenerete kogenda Holy Family. Inkaoboa ng’a nabo arabe tancha, korende ase ogokumia agancha. Ekero natomete okogania kwane kw’ogosoma ase Eyunibasiti ya Jos, aganchika inyoonchore kogenda Kogi State University (KSU). Inkaanga. Inkamoikaransia inse na komoerera ekiagerete ingachora Jos n’ere agategerera. “Onye ekio nakio oganetie, bokong’u tiboiyo,” agateeba. Tinchieti goancherwa gochiao korende inkamanya ng’a tata nomonto ogotegerera.
Emiaka meke yaetire yanyorokirie ng’a nabo imobwekaine ase chinchera gete. Goika omoike aang’e erio komomanya. Nabo arenge omonto otari moasioku enchera gete, ore ase erumu yaye kera ekero kagosoma chingaseti, gotegerera eretio gose korara. Ning’inyorete buna arenge omotindi korende tang’ageti nonya (gotatiga rimo rioka, ekero antwomete asengencho nanachete n’amagasi chibasia chiechitirisa). Amang’ana aye nabo aisaine kobutora oboriri bw’obwana bwane. Namanyire egikiare kogera otochika gokora buna atagete ase ebinto binde, namanyete ng’a titwarenge banto banene gose na bong’aini boisaine koenachera ekina intwe abanyene. Emiaka y’Eyunibasiti nario atwancherete gokora egitwatagete. Otangori agamba na intwe igoro y’ebinto ebi!
Korwa atiga emeremo omwaka oeta, obeire omokwani kerage. Nigo atagete komanya gose narageire gose yaya, naende nigo agoaka esimi kera engaki erio koboria buna ing’endererete. Ekero inde inka, nabo inkoteema kogamba n’ere. Ase chinchera gete, nere ogerete intagete koba omoriki. Erumu yaye nigo yaichire amaboa yechingaseti chia Tribune, ekio kiayiorete omosasoko one ase siasa n’obwanchani ase okomanya Amang’ana Amayia agenderete. Abagisangio bane b’ekerasi bagakumia ekero naatogete amarieta y’abagabana bonsi ime ya Nigeria konde ekerasi kia gatato. Chingaseti bo igo inchiabwate chinsemo chi’emegano nanchete. Inkaba egiata ase okogendereria chinuguta chi’amang’ana. Nonya nensemo y’amang’ana amayia ase chingaseti magega nigo arenge gosomeka buna ebitari biruisirie ase ebitabu bi’emegano. Abwo nao naegerete igoro ya nyagosira Obadiah Mailafia na Prof. Farooq Kperogi.
Tata, mamincha na baba, takamochire mono gocha gontaarera amatuko y’ogotaarerwa. Nembwenerete komoiraneria buya mono, gose bono? Ning’inyorete ginkocha n’ere ase omoyega oo bw’okobekerwa egutwa y’amasomo ase Sacred Heart Marist College omwaka 2009, ase kwaetwe ekeegwa ase okoba omworokigwa omochenu kegima naende egiata ase Sayansi. Nigo inkorora chibicha chiaye ase emeyega aoao y’okoegwa egutwa y’amasomo na yambera maisomarore ng’a, nao arenge aroro kera ekero. Nigo arenge omorwaire engaki nabekeretwe egutwa ase esukuru y’esekenderi. Baba bweka nere ochete. Nigo nasemeretie ng’a n’ere abeo erio korora buna inkoegwa ekeegwa ase okoba egiata ase ogosoma kw’Obwoonchoreria, nimanyete nabo arenge gocha koeigwa buya kerage. Noinyorete erumu yaye? Nao amasakara aito amange agachire, chiriboti chia nyagitari, chikati chi’ekerisia, amachibu y’esukuru, amo nechibicha chia bwana. Nabo arenge gotoretera chisamosa ekero ase ekero obotuko boria togochia koigorera esukuru, gose chips n’engoko, ebio arenge kogora kera rituko ri’Omotero. Tari moikeranu; ko, tinkosaba inyore tata onde komobua.
Tinchieti komanya ekiarenge kogera osinkerera ng’a inyigore chibasia botuko goikera emiaka ebere yaetire ekero naiberetwe. Chitirisa chiane nigo chiarenge chiasioirie nechitaya nigo chiamoregete. Abaibi bagatandora chineti na koiba esimi yane amo n’ekombiuta. Inkarengereria ng’a tata nigo arenge omoung’onyi korende nigo arenge omoegereri. |
Noinyorete ekero abaibi babasaganete botuko bogakia erinde bakabatiga abwo? Gose ekero narutete rooche omoito oo bw’ogotorera motwe asengencho intatagete oirane esukuru? Nasemeirie koigwa korwa as’ore bwango iga.
Omwanchwa oo,
Chiboy.