Rĩrĩa baba akuire, ndonire arĩ kĩũndũ kĩhĩngĩcanu atĩ no tũmũtĩge mbĩrĩrainĩ, tũmũhobanĩrie na tĩrĩ na twĩthiĩre. Baba ũrĩa wamenyerete gwĩthamba na gũcĩnjia ngũo maita merĩ o mũthenya, wehakaga maraciĩ kĩreru, na ndangĩekĩrire nguo ĩtahũrĩtwo bathi o ica ikuhĩ. Nguo njerũ cwa itarĩ na karũkũngũ o na kanini, thũti cia kĩrĩu iria ekĩraga akiumagara, na iratũ irahenia. Ngĩona kĩrĩ kĩũndũ kĩhĩngĩcanu atĩ no tũmũtige kũu nja ya Umdurman, e rũmbũiye we mwenyewe, atarĩ na kameme gake, kana ngathĩti yake ya Guardian ya kuuma mũrĩmo, kana kanũti mbuku gake karĩa andĩkaga namba cia thimũ cia andũ arĩa atũgĩrĩtie agaciandĩka na mwandĩko mũthaka na mũbacĩrĩre.
Baba athikirwo kaburi ga bamĩrĩ, arigainie na mũrũ wa nyina, hakuhĩ na ciana cia maithe make na ariũ acio angĩ a manyina make. Hau nĩho angĩendire akorwo arĩ. Ĩ handũ hake, hakuhĩ na kũrĩa aciarĩirwo na akĩrererwo. Handũ anacera kaingĩ. Nĩ handũ harĩ hagĩrĩru, harĩ njiarwa cia mbarĩ ĩmwe, ĩtũire ĩnyitithanĩtio nĩ thakame ĩmwe. Nĩ ndakenagio nĩ ũhoreri na waragana waho, na ng’ano ndikĩru ciaho, no kaĩ, kahinda rĩrĩa gakinyire ga gũtiga baba ho, hau harĩa hamwagĩrĩĩre, ndaiguire tarĩ mũgarie. Tĩri mũigũ mbĩrĩra-inĩ yake wanjigũithirie o tarĩ kĩronda kĩaũnũranio.
Mbere ĩyo ta mĩaka ĩrĩ, niĩ na baba nĩtwathiĩte mbĩrĩra-inĩ nĩgetha ngone kabũri cia mamama na matata arĩa marĩkĩtie gwĩtwo rĩrĩa ndaumagarĩte. Baba aikarĩire mwena wa mbĩrĩra ya mũrũ wa nyina, o hau twacokire kũmũthika. Arĩ mũkindĩrĩku, atarĩ na wagagu. Ona gũtuĩka ũndũ ũyũ warĩ wa kĩeha, gatagatĩ gaitũ nĩ harĩ na gĩkeno gĩa icera rĩakwa, mũthuri wakwa na ciana ciitũ gũcokereria kuuma mũrĩmo. Gũtuonia gĩtĩyo, baba nĩekĩrĩte katĩinĩ njerũ nyũmba, agatigĩrĩra ngirobu ciothe nĩciakanaga, na akaara macuka merũ itanda-inĩ. Rĩrĩa niĩ ndakũraga, no ageni a bata mangĩaheirwo gĩtĩyo ta gĩkĩ. Gĩakĩrĩ gĩkeno gĩakwa atĩ rĩu o na niĩ nĩ ndatuĩkĩte ũmwe wa andũ ta acio.
Baba akuire 2008. Korwo nĩangĩacokire muoyo, kũrĩ maũndũ maingĩ ĩngĩamũtarĩirie. Ndaigana kuona Obama arĩ mũtongoria wa bũrũri, What’sApp, Caina kũingĩrĩra Abirika, Guoya wa Ndini ya ithĩramu (ciugo icio tu no tikũhanĩka ũguo), Brexit (kiugo kiu no ti kũhuanĩka ũgũo), #meToo (no ti kũhuanĩka ũguo); akĩaga kuona Dubai gũgĩtuĩka bũrũri wa kũhurũkĩrwo, Sudan ya Gũthini kwamũka kuuma Sudan, Mũithĩramu gũtuĩka Mĩya wa Randani, mbaũni ya Ngeretha gũte hinya wayo, ũrugarĩ kuongerereka kĩmera kĩa riũa, Amiciri kwanjia kũiga nyamũ cia nyũmba, Netflix, ũgũri wa indo kũhĩtũkĩra mĩtambo ya rĩera-inĩ, mabũrũri ma Arabu gũthingithio kĩ ũteti, mabũrũri ma Asia kwarahũka kĩbiacara, atũri a Syria kũhũrana o enyewe, bũrũri wa Indonesia kũgũmĩrwo nĩ makũmbĩ ma iria inene, na kũhagũrwo kwa el Bashir. Baba nĩahĩtũkĩirwo nĩ kũmenya cia Korona, na njuge, ĩĩ, taririkana ngari ya Maitũ, mũrimũ no ũratherema na kũndũ kũingĩ gũkahinganio. Ningĩ aca, ona mabũrũri ma mũrĩmo matirĩ na kĩhonia, na wĩtĩkie kana ũrege, ona makiri ma athũngũ no gũkua marakua na mwĩtĩyo wao, ona okorwo matironania kĩeha. Ndarĩkia kũmweretha nake anjĩre, “Ndiragwĩtĩkia Leila. Ũraria ũrimũ”.
Nĩ getha ndĩmũmĩrĩrie, nĩ amu ndingĩenda kũmũguoyohia, ndingĩenda gũthũkia rĩera, kĩũndũ kĩu kĩega kĩa we kũriũka, ingĩmwĩra, Kwini no eyũmĩrĩirie, tenethi ĩrĩ o kuo Wimbledon, thitima no ciũraga, Ethiopian Airline, ngathĩtĩ ya Guardian ĩrĩ o kuo. Ndirĩ ndariganĩrwo nĩ ngathĩti yake ya mwanya yarĩ ya thĩ cia nja, maratathi mayo makũnjĩtwo ĩgaikio mbahaca-inĩ. Ũrĩa amĩtĩkĩtie ma, gĩkeno kĩamũingĩraga ahutia tũratathi tũhũthũ twayo. Ĩngĩmwĩra, “Tarora ũrĩa rĩu niĩ ngũtũkĩtie!” Ũndũ wa mbere gwĩka rũcinĩ nĩ gũtambũrũkia guoko njoe mũngũriũ wakwa njarie mohoro mahiũ. We amenyerete kũigĩrĩra kameme gake igũrũ wa nda yake. Mũgambo wako nĩguo wakoragwo kĩndũ kĩa mbere kũigua ndokĩra, karwĩmbo ke na ũtiganu ka BBC World Service.
Korwo baba no ariũke, kũngĩkorwo na maingĩ ma kũmwĩra. Ũrĩa ciana ciakwa ikũrĩte, ũrĩa rĩu cireka tondũ rĩu nĩ agima. Ĩngĩraha ũrĩa ndĩmũtũkĩtie. Nũ ũngĩamenyiĩre ũguo nĩguo gũgatuĩka? O na niĩ nĩ njiguaga thoni mbere ya aka na arũme a ciana ciakwa, gũthiĩ thabarĩ gũtĩngiyaga (thhabarĩ itiangiyaga mbere ya bũrũri kũhingwo), nĩ ndĩtigĩraga kwambata ngoroba na ngathĩ ĩrathiĩ, na nĩ nyendete kamũhahĩ keega. O na niĩ nĩ ngiyagwo nĩ njũkanĩrĩro, natuo tũmaũndũ tũnini tũtithumbũraga, ĩ o na kana atĩ kumagara ngacarie tũirio twega. Njuĩrĩ yakwa ndĩrĩ na mbuĩ na ngingo na ciande ciakwa nĩ cituraraga. Nĩ hĩngĩcagwo nĩ nyororo cia nguo ona gũcĩnjia mahiga ma mbetirĩ, o na gũtuĩka we ahĩngĩcagwo nĩ mahiga ma toci na rimũti, niĩ nĩ ma macini cia gũthoma kandi na ma thaa cia guoko. No ngĩyĩra, baba mũriũku no angĩtangĩka. Ariũ a nyũkwa marĩ nakũ, nĩguo angĩnjũria. Wakinĩ wakwa arĩ nakũ, kĩrĩndĩ gĩakwa, athondeki a maũndũ, arĩa ene mohoro merũ, andũ akwa? We akũrire arigicĩirio nĩ andũ aingĩ, ariũ na arĩ a nyina ikũmi, ariũ na arĩ aingĩ a maithe na matatawe, na mũngũrũrio wa arata. Rĩciria rĩa kabamĩrĩ kanini rĩtiarĩ ho. Ndĩ woika ndingĩamũiganire, ndĩngĩaiyũririe thĩ yake, mũndũ wa bata no ningĩ mũrigo. Angĩekorire mĩaka-inĩ ya 2020, no angĩerirĩirie gũcoka thĩ ĩrĩa atũũraga e mwĩthĩ. We ndagakorwo arĩ ithe wa Nyakĩnyũa nini. Na nĩ ma ingĩkorwo huana take. Ĩngĩenda gũcoka ũnyinyi-inĩ, wĩthĩ-inĩ wakwa, ngorwo nake rĩrĩa we akoragwo oĩ maũndũ mothe na niĩ ngamenya o manini. Rĩrĩ nĩ mbere ya niĩ kũgĩa na ũhoti wa gwĩthurĩra na kũregana nake. Mbere ya nyanjĩrĩrie kũmwegekia, kũmũcokeria, o ta ũria tũirĩtu twĩkaga, twĩna waara mũingĩ, ũkuri na ũthimania. Ndateire mahinda, ngĩaga mĩario ya gũcira (ũndũ hihi ũngĩacokire kũndeithia tũgĩcindana na mĩario). Handũ ha ũguo, ndathũkirie mahinda ngĩmũrĩka mawathe make, ngamenjera na cindano, kũmũcokeria na kĩnyũrũri kĩingĩ kĩhuana kĩirano. Ngamũikia mĩtego o rĩrĩa we akoragwo arĩ mwega mũno na atarĩ na cĩumbĩki, arĩ mwĩheani na mwendi wega. Ũngĩningithania na ciana cia kĩrĩu, nĩ ndamenyaga harĩa hanjagĩrĩire na ndiarĩ mũremi na ndiagiyanaga. No kĩu ti gĩtũmi kĩega kĩa ũremi wakwa rĩrĩa ndarĩ mũyuthi.
Mũtũme Muhamed augire, “Ririkanagai na mũkagweta mawega ma akuũ anyu”. Ciugo ici nĩ ci horeragia tondũ ndingĩhota kwaga kũririkana baba hingo ciothe, kũrota nake, kũmwona thĩinĩ wa andũ arĩa angĩ. Mahinda maingĩ nĩngoragwo ma ngĩmwĩciria. Nĩ nguũkagĩrwo nĩ mũtũrĩre wake warĩ wa mahinda marĩkũ, gĩthomo athomire kana akĩaga gũthoma, ũndũire ũrĩa akũrire naguo na ũrĩa rĩngĩ aũkararagia. Mahinda marĩa we areganaga na ũhoro na rĩrĩa akiraga ki. Maũndũ marĩa oĩ na ũkindĩrĩku, buronjekiti athingataga cihinge. Ũrĩa kũmwe arĩ wa kĩrĩu na kũngĩ agakorwo e wa kĩndũire. Iroto na ikeno ciake.
Ũciĩo baba, kĩhĩĩ kĩhinganda gĩacarĩrwo na gũkũrĩra Umdurman na nyina agĩkua kĩrĩ na mĩaka ĩrĩ. Gũkoma nja, kũrũmũrua irio na ciara, kũhũrĩra mũbira tũcĩra-inĩ. Ũcio baba arĩ Trinity College, Dublin - kaana gagakĩrania barabara kamũthathaiye guoko no gakamaka mũno koona ciara ciake. Ũcio baba agĩceracera nyũmba-inĩ itũ Khartoum atarĩ na iratũ. Magũrũ makwa na make mahuanaine ka. Baba akiũma wĩra akarũgamia ngari agũre meroni na marigũ, mwarĩ wa nyina ũrĩa mũkũrũ akĩmũnegenia, mũiyũrĩrĩre nĩ gĩkeno atĩ Manchester United nĩ mekũhotana. Ũcĩo baba wĩthĩ-inĩ wake mĩaka-inĩ ya 40, arĩ mũthũri mĩaka-inĩ ya 50, arĩ ithe wa ciana mĩaka-inĩ ya 60. Mbica-inĩ ici ciothe citarĩ rangi, kũrĩ we, mũtũrĩre wothe warĩ mũgemu na maũndũ marĩ ma kĩrĩu.
Kaingĩ andũ nĩ maugaga, “Baba andutiĩre ũũ na ũrĩa…”. Aciari marutanaga mahinda o moothe, ndagĩka o yothe no mwana anyitaga o ũrĩa wĩ ngoro-inĩ yake. Ciana itigaine cioyaga maũndũ matiganĩte, ikamataũra kana ikaremwo, ikameretha, ikamacokera na ikamataũra werũ. Rĩngĩ nĩ hũragĩra mũrũ wa maitũ thimũ ngamũria, “Baba ekire ũna kana ndekire ũna nĩkĩ?” Icokio rĩake rĩndirikanagia o kaũndũ kegiĩ baba hihi ndariganĩirwo, kana ngĩaga kũmenya. Ndũraga ndirikanaga, ngĩgundũraga, ngĩnyitithanagia, ngĩkuũkagĩrwo. Ngĩthakaga ithako rĩa kwĩyĩra, “Rĩu ndĩ na ũkũrũ ũrĩa baba arĩ naguo rĩrĩa ũndũ ũyũ kana ũrĩa kana ũcio wekĩka…” Ũndũ ũyũ ũthiyaga na mbere hingo ciothe nĩ amu mũtũrĩre wa mũndũ ndũngĩeretheka o ro rĩmwe.